Құбығұл ЖАРЫҚБАЕВ, педагогика ғылымдары­ның докторы, психология ғылымдарының докторы

Жан. Тән. Мән

Психологиялық ілім-білімдер­дің ілкі бастау, түп-төркіні ерте за­мандардан бастау алатыны бел­гілі. Жан туралы ілім есте жоқ ер­те дәуірлерде, ежелгі дүние ел­де­рінде (Үндістан, Қытай, Мы­сыр, Вавилон, Грекия т.б. ) пайда болып, тіршілік, өмір, жан мен тән, оқыту, тәрбие, т.б. негізгі мәселелер ретінде күн тәртібіне қойылып келген. Жан мәселесіне қазақ халқы да ерекше мән берген. Мәселен, жанға байланысты ой-пікірлер фольклорда, әсіресе мақал-мә­тел­дерде көптеп кездеседі. Хал­қы­мыз жанның заттық қасиеті жоқ болғандықтан, оны танып білу шектеулі екендігін де жақсы аң­ғарған. Қазіргі психология ғылы­мында жанды көбіне пси­хика ұғымының синонимі ретінде қа­рас­тыратынын да ескеруіміз қажет. Жан дүниесінің сан қилы тео­рияларын баяндау – сөз болғалы отырған 10 томдықтың басты мәселесі. Мәселен, мұндағы бірінші томға кеңестік психологияның іргетасын қалаушылардың бірі, маркстік психологияның Мо­царты атанған Л.С.Выготскийдің (1896-1934) жан мәселелерін баян­­­дайтын мәдени-тарихи тео­риясы беріліп отыр. Бұл ілімнің түрлі аспектілері 1982-1984 жыл­дары Мәскеудің "Педагогика” баспасынан шыққан автордың 6 томдығында жарияланған. Мұнда көтерілген негізгі мәселелер: 1.Жо­­ғары психикалық функция­лардың даму тарихы; 2. Жасөспі­рім педологиясы; 3. Жалпы пси­хо­логияның проблемалары. Жо­ға­ры психикалық функциялар­дың даму тарихында – оның проб­лемалары, талдауы, құры­лымы, генезисі, сонымен бірге тілдің қалыптасуы (ауызекі тіл және жазбаша тіл), көптілділік мәселе­лері қарастырылған.